Ruiny zamku w Siewierzu – pełnił on niegdyś rolę letniej rezydencji biskupów krakowskich.

W historii księstwa wyraźnie rysują się trzy okresy. Dla uproszczenia można nawet powiedzieć, iż istniały trzy księstwa siewierskie: pierwsze było „śląskie”, drugie – biskupów krakowskich, a trzecie – „napoleońskie”.

Księstwo śląskie
U początków swego istnienia Siewierz podlegał kasztelanii bytomskiej, która znajdowała się w granicach ziemi krakowskiej. W 1179 roku Kazimierz Sprawiedliwy podarował kasztelanię bytomską Mieszkowi Plątonogiemu (również oświęcimską) i tym samym Siewierz administracyjnie z Małopolski trafił na Śląsk, gdzie pozostał przez następne 264 lata. W 1337 r. miasto nabył Kazimierz Cieszyński, który zaczął odtąd tytułować się panem ziemi siewierskiej. Po raz pierwszy zwrotu „księstwo siewierskie” użyto klika lat później – w 1341 roku.

Księstwo biskupie
W 1443 r. Siewierz wraz z przyległościami został kupiony przez biskupa krakowskiego Zbigniewa Oleśnickiego. Od tego momentu aż do roku 1790 ziemie te pozostawały we władaniu biskupów, którzy nosili jednocześnie tytuł książąt siewierskich. Na podstawie ustaw z 1790 r. i 1791 r. Księstwo zostało formalnie włączone do Korony jako osobna jednostka terytorialna województwa krakowskiego.

Księstwo napoleońskie
W 1807 r. Napoleon Bonaparte restytuował Księstwo Siewierskie i oddał je swemu marszałkowi Jean Lannes, księciu Montebello. Wchodziło ono w skład utworzonego w tym samym czasie (formalnie nawet nieznacznie później) Księstwa Warszawskiego, ale nie przetrwało długo ze względu na klęskę Napoleona. Ostatecznie w 1815 roku podczas kongresu wiedeńskiego zadecydowano o utworzeniu Królestwa Polskiego (zabór rosyjski), do którego trafił m.in. Siewierz wraz z okolicznymi ziemiami.

Ducatus Severiensis 1443-1790

Księstwo Siewierskie swój rozkwit i znaczenie zawdzięcza biskupom krakowskim, którzy wykupili je od księcia cieszyńskiego Wacława I za sumę „6 tys. grzywien szerokich groszy czeskich”. Jego obszar wynosił 607 km2 i obejmował miasta: Siewierz, Czeladź oraz Koziegłowy, a także wioski: Gołuchowice, Łagisza, Wojkowice Komorne, Rzeniszów, Nowa Wieś, Strzyżowice, Sączów, Myszkowice, Tąpkowice, Wojkowice Kościelne, Dąbie, Rogoźnik, Twardowice, Sadowie, Winowno, Będusz, Żelisławice, Bobrowniki, Cynków, Chruszczobród, Grodziec i Ożarowice.

Ks. Siewierskie z okresu biskupiego cieszyło się bardzo szeroką autonomią. Biskup miał tu władzę absolutną – posiadał własne wojsko, skarb, władzę ustawodawczą, sądowniczą, prawo miecza (karania przestępców śmiercią), prawo wyboru urzędników ziemskich, prawo nadawania szlachectwa etc..

O pełniej niepodległości nie można jednak mówić, gdyż KS korzystało z protektoratu Rzeczpospolitej i nie prowadziło własnej polityki zagranicznej. Hrabia Maurycy Dzieduszycki w swej książce poświęconej Zbigniewowi Oleśnickiemu pisał zresztą wprost, że intencją wykupu tych ziem przez biskupa była chęć przyłączenia ich na powrót do Polski. Kontakty między Koroną a Księstwem były na porządku dziennym. Znany jest przypadek, iż wojska biskupów wraz z miejscową szlachtą przekroczyły granice Rzeczpospolitej aby odbić warowny zamek w Czorsztynie na Podhalu, opanowany przez chłopskich powstańców pod wodzą Kostki-Napierskiego. W czasie potopu szwedzkiego, mimo iż oficjalnie Siewierz pozostawał neutralny to jednak na zamku przebywały oddziały hetmana Stefana Czarnieckiego… Na wszystkich mapach z tamtego okresu obszar Ducatus Severiensis przedstawiany jest jako część Rzeczpospolitej, choć czasami jest ono wyraźnie oznaczone jako odrębna jednostka administracyjna. Kres niezależności przyniosły ustawy Sejmu Wielkiego z 1790 roku inkorporujące państwo biskupie do Korony.

Z. Oleśnicki był pierwszym biskupem w Polsce z tytułem książęcym rzeczywistym. Biskupi krakowscy tytułu książęcego używali aż do czasów współczesnych (ostatnim był książę kardynał Adam Sapieha, zm. w 1951r.)

Terytorium dawnego Księstwa na obszarach współczesnych miast i gmin. Szeroka biała linia to granice powiatów Zagłębia Dąbrowskiego, ciemnym kolorem oznaczono obszar Śląska – w czasach księstwa znajdował się on w innym państwie.

Dawne Ks. Siewierskie bywa dość często utożsamiane terytorialnie z dzisiejszym Zagłębiem Dąbrowskim, ale nie do końca odpowiada to prawdzie. „Historyczną stolicą” ZD jest bowiem Będzin, który nigdy w skład rzeczonego księstwa nie wchodził. Przez cały okres swej przedrozbiorowej historii miasto to niezmiennie należało do Małopolski i województwa krakowskiego.

Na obszarach dzisiejszego Sosnowca i Będzina linię graniczną Ducatus Severiensis wyznaczała Czarna Przemsza. Śródmieście Sosnowca było więc jego częścią, ale zdecydowana większość obecnego terytorium miasta – nie. Odwrotnie rzecz się ma w przypadku Będzina, który pozostawał zawsze po stronie Korony, ale wiele z jego dzisiejszych dzielnic (Łagisza, Grodziec, Gzichów, Małobądz) to ziemie dawnego księstwa. W Dąbrowie linia graniczna przebiegała wzdłuż rzeki Trzebyczki, w skład KS wchodziły więc jedynie północne dzielnice obecnej DG: Sikorka, Ujejsce i Trzebiesławice. W Czeladzi granicę stanowiła natomiast Brynica – grunty po drugiej stronie rzeki, należące do mieszczan czeladzkich, zostały z czasem dołączone do miasta.

Tylko niewielki fragment obszaru obecnego Sosnowca był częścią dawnego Księstwa Siewierskiego.

Warto dodać, iż obszar KS w okresie biskupim był stały i nie podlegał nawet drobnym zmianom. Niekiedy zdarzają się jednak pomyłki i wliczanie do jego obszaru także pobliskich dóbr biskupów krakowskich po stronie Korony czyli na przykład tzw. „klucza sławkowskiego”. Trzeba też przy tej okazji dopowiedzieć, iż ustawy Sejmu Wielkiego celowały ogólnie w wielkie latyfundia biskupów (Sławków też wtedy stracili), a nie tylko w to konkretne księstwo. Biskupi krakowscy w czasach I RP posiadali ogromne majątki ziemskie, wiele wsi i w ramach „reform” postanowiono im owe zabrać, częściowo zresztą wypłacając odszkodowanie.

Mennica

Według niektórych opracowań, biskupi zarządzający księstwem mieli również posiadać mennicę w której aż do końca XVIII wieku bili własną monetę. Niestety w legendach tych jest jedynie ziarno prawdy. Otóż około roku 1800 ówczesny referendarz koronny i dziekan krakowski Michał Sołtyk, polecił wybić na cześć swojego stryja – biskupa krakowskiego Kajetana Sołtyka, specjalne, antydatowane dukaty siewierskie. Nie weszły one nigdy do oficjalnego obiegu, ale te z nich które się zachowały mają dziś dużą wartość kolekcjonerską.

Księstwo Siewierskie jak Księstwo Monako?

Podobieństwa istnieją, ale różnice również. Ks. Siewierskie było bardziej podobne do współczesnej Andory niż do Monako. Obszar Andory wynosi 468 km2 i jest to monarchia konstytucyjna w której funkcję głowy państwa pełnią współksiążęta: prezydent Francji i biskup Hiszpanii. Gdyby Księstwo Siewierskie przetrwało dłuższy czas i gdyby nie zawirowania polityczne w tej części Europy, to być może dziś miałoby status podobny do Andory.

_______
Aktualizacja: dokładna mapa Księstwa w dużej rozdzielczości @tutaj

Polskie miasta są w większości szare i nijakie. O tym czy dane miasto jest powszechnie uznawane za ładne (lub brzydkie), decyduje głównie jego Śródmieście czyli ścisłe centrum. Myśląc o Krakowie pierwsze co się nasuwa to okazały Rynek z Sukiennicami, także Wawel i te miejsca sprawiają, że Kraków jest postrzegany jako atrakcyjne miasto z ciekawą architekturą. Blokowisk NH, choć zajmują o wiele większą powierzchnię, nikt nie bierze pod uwagę.

Sosnowiec powinien dążyć do przebudowy swojego Śródmieścia tak aby spełniało oczekiwania i ambicje mieszkańców. Niestety „modernizacja Centrum”, która jakiś czas temu się dokonała nie spełniła tych oczekiwań i nie poprawiła wizerunku S-ca. Wielkie wiaty przed przyjemną dla oka bryłą dworca, które się po tejże modernizacji pojawiły wręcz szpecą a nie zdobią, podobne kontrowersje wzbudza „dziura” w miejscu dawnej patelni.

Obecne centrum Sosnowca ukształtowało się ok. 100 lat temu, a wszystko to co powstawało tam w okresie PRL-u zakłóciło tylko ład architektoniczny tego miejsca. 10-piętrowe bloki, Sezam, wyburzenie Domu Czterech Kupców i Savoya sprawiły, że obszar ten zatracił wiele ze swojego pierwotnego charakteru . W PRL-u budowano dużo i szybko ale za to byle jak i bez zwracania uwagi na estetykę. Co gorsza, atrakcyjne i zabytkowe budynki były często beztrosko niszczone. Dziś miasto ponosi tego konsekwencje ale samo narzekanie nie przyniesie poprawy, trzeba podjąć decyzję o przebudowie i uatrakcyjnieniu Sosnowca, nawet jakby miało to być zadanie na kilkadziesiąt lat.

Sosnowiec na starej widokówce – ulica 3 Maja – tych budynków już nie ma.

Wiele można (i trzeba) poprawić poprzez doraźne działania i remonty – samo odnowienie elewacji kamienic w Centrum bardzo by poprawiło jego wygląd. To zresztą od lat się stopniowo odbywa ale jeszcze sporo zostało do zrobienia. Mieszkańcy miasta doskonale wiedzą, że to co jest teraz to jeszcze nie to co być powinno. Na forum-sosnowiec.pl pojawił się cały rozbudowany wątek o rewitalizacji i uatrakcyjnieniu pewnych obszarów miasta, jednak może trzeba iść jeszcze krok dalej i zaplanować budowę jakiegoś kwartału wręcz od podstaw. Nie ma więc niech się pojawi – najpierw na deskach kreślarskich planistów
i architektów a później stopniowo byłoby to zrealizowane.

Nawyki z dawnych lat mówiące, że estetyka jest mało istotna powinny raz na zawsze zniknąć z mentalności decydentów. Obecni samorządowcy S-ca nie mają zresztą żadnej wizji rozwoju tegoż i to nie tylko w sferze poprawy jego wizerunku. To co robią to tylko administrowanie i trwanie na stołkach od kadencji do kadencji, a na zarzuty że niewiele się zmienia jest zawsze jedna odpowiedź – nie ma pieniędzy (a pomysły i chęci jakieś panowie radni macie?). Lepiej byłoby aby zarząd miasta miał wręcz nierealne pomysły na poprawę z których ostatecznie zrealizowano by 20% niż tak jak teraz nie ma żadnych i usprawiedliwia nicnierobienie stwierdzeniami, że „się nie da”.

Jeśli 30 lat temu można było budować ogromne osiedla, równać wielkie obszary spychaczami i tworzyć zupełnie od podstaw to niby dlaczego dziś nie można zrobić u nas Rynku z prawdziwego zdarzenia? Przecież to w porównaniu z tym co budowano dawniej skala wręcz mikro, wymagająca znacznie mniejszych nakładów. Podjąć decyzję, wyznaczyć miejsce, ogłosić konkurs, poddać projekty publicznej prezentacji i ocenie, a później stopniowo latami realizować. Na koniec w S-cu powstanie obszar który będzie się wszystkim z tym miastem kojarzył i będą to pozytywne skojarzenia a nie nijakie jak teraz. O tym, że wiele można zdziałać jeśli samorząd jest sprawny świadczy choćby przykład 30-tys. Lubonia: plany budowy nowego centrum miasta.

Bez nowoczesnych biurowców, komfortowych hoteli, centrów kongresowych etc. Sosnowiec stanie się przedmieściami sąsiednich, niezbyt zresztą atrakcyjnych Katowic.

Powinno się także przebudować ulicę 3 Maja (ale nie tylko ją) usuwając wszystko co bezwartościowe i zastępując ciekawymi projektami, które dobrze wkomponują się w ten rejon. Najgorsze jednak co spotkało Sosnowiec to „przełamanie” Śródmieścia przez bloki przy ulicy Piłsudskiego – gdyby nie one byłby tam dziś spójny dość duży obszar z jednolitą zabudową (kamienice) i wystarczyłoby jedynie dobudować jakiś okazały plac z Rynkiem i stopniowo remontować poszczególne kwartały. „City” z nowoczesną architekturą, wyższymi budynkami (choć niekonieczne, Londyn ma na przykład raczej niską zabudowę) mogłoby zaś powstać po drugiej stronie dworca, od strony ulicy Kilińskiego. Nikt o takich sprawach dawniej nie myślał i prawdopodobnie nadal nie myśli. Potrzebny jest długotrwały plan zagospodarowania przestrzeni miejskiej – plan na okres około 20-50 lat, aby była gwarancja, że miasto będzie się rozwijać w dobrym kierunku.

Ten temat jest krytycznym spojrzeniem na obecny stan, ale aby nie było, że tylko krytykuję to powiem, że mnie się Sosnowiec podoba także i teraz. Jest tu wiele ciekawych miejsc i można lubić to miasto. Swego czasu spotkałem Japończyków oglądających elewacje kamienic w Centrum i wyraźnie im się podobały (może myśleli, że są one 400-letnie?), znajoma z Mysłowic stwierdziła, że lubi przyjeżdżać do S-ca na zakupy, bo do późna jest tam ruch na ulicach, w radio jakiś student który zawędrował tu aż z Wrocławia również mówił, że jest całkiem zadowolony, co nawet sprowokowało dziennikarkę do pytania: „naprawdę? w porównaniu z pięknym Wrocławiem?”. No ale mimo wszystko powiedzmy sobie wprost – Śródmieście wymaga dopracowania. W tej chwili nie ma jakiegoś wyrazistego, okazałego Centrum z którym miasto byłoby kojarzone i przez pryzmat którego byłoby postrzegane. Trzeba je stworzyć, a to co jest wartościowe obecnie, bardziej wyeksponować poprzez przebudowę pewnych fragmentów i usunięcie tego co psuje ład.

Krakowski Rynek, miejsce z którym każdemu kojarzy się to miasto i miejsce chętnie odwiedzane przez turystów.

Poprawa wyglądu i uatrakcyjnienie Śródmieścia (i szerzej miasta – bo dzielnice też powinny być sukcesywnie odnawiane) to nie tylko kwestia estetyki ale także wymierne korzyści finansowe dla Sosnowca. Turystyka to gałąź gospodarki która bardzo szybko się rozwija i na której wiele miast bardzo się bogaci. Jeśli obecny trend się utrzyma to w 2008 roku Kraków może odwiedzić ok. 10 mln. turystów, w tym wielu z zagranicy. Miasto to ma ok. 100 hoteli, wciąż powstają też nowe obiekty i infrastruktura nakierowana na obsługę coraz to większej liczby gości. A jak to jest u nas?

Sosnowiec, Katowice i inne pobliskie miasta na wielką ilość turystów zagranicznych nie mają na razie co liczyć i nie zanosi się aby w najbliższych latach coś się w tym względzie zmieniło na lepsze (jeśli w ogóle kiedyś). Jest za to coś takiego co można by nazwać „turystyką” w obrębie konurbacji. Osoba jadąca do Katowic z Zabrza czy Sosnowca i zostawiająca tam pieniądze (w kawiarniach, klubach, sklepach, kinach, zakładach usługowych etc.) jest takim właśnie „wewnętrznym turystą”, a jako że w obszarze tym mieszka ok. 2 mln. osób więc jest o co walczyć. Przyszła Silesia ma m.in. pomóc Katowicom w wykreowaniu się jako Supercentrum, ściągnięciu tam inwestycji i ożywieniu tegoż miasta kosztem rozwoju miast okolicznych. Ludzie zawsze pójdą tam gdzie jest coś atrakcyjnego, nawet jeśli jest to dalej. Osoby przybywające z zagranicy (business) również wybiorą dobrej klasy hotele, restauracje i obiekty rozrywki od podrzędnych w nieciekawych miejscach.

Dlatego ciągłe mówienie o współpracy z Katowicami, współdziałaniu, partnerskim rozwoju itp. w jakich to sloganach wręcz specjalizują się sosnowieccy politycy, to zwykła naiwność z ich strony gdyż tu od lat trwa raczej konkurencja o środki i zasoby wewnętrzne konurbacji a nie żadna współpraca. Jeśli w Sosnowcu powstanie dobrej klasy hotel to zabierze klientów katowickim hotelom, podobnie w przypadku wielu innych inwestycji. Z punktu widzenia interesów Katowic najlepiej więc byłoby gdyby w Sosnowcu były jedynie blokowiska – sypialnie, natomiast wszystko inne w tym również zakłady pracy powinny powstawać głównie w K-cach. Kiedy samorządowcy Sosnowca to pojmą? Obecnie wszystko zmierza do tego aby miasto to stało się dzielnicą Katowic jeśli nie oficjalnie to przynajmniej gospodarczo i ekonomicznie. Decyzje co do tego już zapadły, wystarczy poczytać artykuły w lokalnym dodatku GW gdzie rozpolitykowani śląscy dziennikarze snują wizje i agitują za Silesią, a jednocześnie w tymże dodatku pojawiają się prawie wyłącznie artykuły i projekty przebudowy Katowic ( Katowice to, Katowice tamto….. ). Inne miasta zupełnie nie leżą w sferze zainteresowań i troski „śląskiej” Wyborczej – bardzo symptomatyczne i dające do myślenia.

Pałac Schöna – dziś już mało się buduje w takim stylu ale miasto powinno wymuszać na inwestorach aby obiekty które chcą realizować spełniały wysokie normy w sensie estetyki wyglądu.

Problem uatrakcyjnienia Śródmieścia nie jest problemem charakterystycznym dla Sosnowca. Praktycznie większość polskich miast ma w tym obszarze wiele do poprawy, ale ze względu na wielkość miasta, wypadałoby aby w S-cu działania te były szczególnie intensywne. Również Dąbrowa powinna mieć śródmieście z prawdziwego zdarzenia. Dąbrowa jest miastem bardzo dużym obszarowo, z zielonymi dzielnicami, jeziorami i przez to ma spory potencjał. Centrum miasta jednak pozostawia wiele do życzenia i wyraźnie widać, że samorządowcy Dąbrowy podobnie jak ci z Sosnowca zupełnie nie mają pomysłu „na miasto”. W DG jeszcze nie tak dawno przy głównych ulicach było sporo przestrzeni i wolnych miejsc, niestety sprzedawano działki każdemu chętnemu i przy głównych drogach powstały stacje benzynowe(!), jakieś tanie pawilony, budki ze szkła i aluminium…ogólnie chaos połączony z brakiem troski o estetykę. Kuriozum było usytuowanie Urzędu Miejskiego przy ulicy Granicznej – przecież UM mógłby się przyczyniać do ożywienia okolicznych ulic, powinny obok być sklepy i rozmaite obiekty usługowe, tymczasem Urząd powstał „w polach”.

Atrakcyjne miasta mają zwykle szerokie ulice, dużo zieleni (w tym drzew iglastych które szybko rosną i są bardzo ozdobne), okazałe budowle w jasnych przyjemnych kolorach, przestronne place, a nowoczesna architektura dobrze się w nich komponuje ze starszymi dzielnicami tworząc spójny obszar w którym wygodnie się mieszka. W takim kierunku powinien iść rozwój miast regionu dąbrowskiego. Ciasna zabudowa z byle jakimi projektami to cecha slumsów i ubogich miast trzeciego świata, gdzie estetyka przegrywa z biedą.

Do przyszłej „Silesii” wejdą również miasta regionu dąbrowskiego, ale na nieco innych zasadach niż miasta śląskie. Wynika to z faktu, że jest to region o odmiennej historii i tradycjach. Co czeka miasta zagłębiowskie po wstąpieniu do „miasta Śląsk” można bez trudu przewidzieć już dziś, bowiem będzie to tylko zaostrzenie procesów, które od dawna są tu odczuwalne.

1. Marginalizacja – Sosnowiec i Dąbrowa zostaną już oficjalnie sprowadzone do roli zaplecza Katowic czyli dzielnic które nie powinny mieć za wielkich planów i ambicji.
2. Ześlązaczenie – „Kto zapomina o własnej przeszłości ten nie ma przed sobą żadnej przyszłości ” – tej mądrej sentencji zapewne politycy zagłębiowscy nigdy nie słyszeli. Przystąpienie miast Zagłębia do „Silesii” spowoduje zatracenie resztek tożsamości regionalnej i ostateczne zdeptanie lokalnego patriotyzmu jaki tu występuje. W dłuższej perspektywie odbije się to bardzo negatywnie na rozwoju tego skrawka Polski. Miasta zagłębiowskie to nawet nie będą dzielnice z tradycjami, to będą dzielnice – hotele robotnicze.
3. Dyskryminacja – nasili się sekowanie miast zagłębiowskich ze strony Ślązaków, którzy nie są temu regionowi przychylni. Politycy to zazwyczaj ludzie, którzy parają się tą profesją albo dla pieniędzy (bezideowi) albo są pasjonatami. Wśród pasjonatów jest zaś sporo nawiedzonych czyli mówiąc wprost – oszołomów. Wyraźnie widać, że ktoś bardzo pilnuje aby wszystko w tym województwie nosiło nazwę „śląski” lub „górnośląski” i aby inwestycje lokowane były głównie po śląskiej stronie Brynicy. „Nawiedzonych” jest więc w strukturach władzy tego województwa już dziś całkiem sporo, a z czasem będzie ich jeszcze więcej, bo z natury swej ludzie tacy mają skłonność do promowania podobnie myślących.

Fabryka Opla – dzięki śląskiemu  lobbingowi w ostatniej chwili inwestycja trafiła do Gliwic, zamiast do niemal pewnej już lokalizacji w Dąbrowie. .

Dyskryminacja miast regionu dąbrowskiego wcale nie musi też wynikać li tylko z jakiejś szczególnej niechęci części decydentów do Zagłębia. Nie popadajmy z tym w nadmierną przesadę. Bardzo często jest ona skutkiem zwykłych sympatii Ślązaków do tego co własne. Mając wpływ na jakąś decyzję i wybór czy wspomóc miasto zagłębiowskie czy śląskie, wspierają po prostu to śląskie (choć przyzwoitość nakazywałaby więcej dystansu). Dzięki temu mechanizmowi jedna strona stale się rozwija, a druga stopniowo podupada. Wizje w których region dąbrowski staje się zapleczem, sypialnią i śmietnikiem „Silesii” mają więc duże szanse aby się ziścić. Patrząc na lokowanie inwestycji i rozdział środków regionalnych ten proces już się rozpoczął.

Czy Zagłębie Dąbrowskie jest skazane na Silesię?

Oczywiście, że nie! Zagłębie Dąbrowskie to zachodnia Małopolska i fakt ten daje całkiem spore pole manewru. Na dzień dzisiejszy politycy zagłębiowscy zupełnie tego jednak nie wykorzystują, a wręcz przeciwnie – starają się bez względu na koszty zacieśniać współpracę z Górnym Śląskiem. Dlaczego tak postępują? Z głupoty, z konformizmu, z przyzwyczajenia, dla stanowisk, ponieważ pomysły na region czerpią z katowickiej Gazety Wyborczej… Alternatywą dla „Silesii” jest włączenie miast Zagłębia do woj. małopolskiego, co na tym blogu jest konsekwentnie postulowane. Przejście do Małopolski spowoduje osłabienie odpływu inwestycji z Sosnowca na rzecz Katowic, natomiast dwa pozostałe punkty, które zostały wymienione jako negatywne skutki dla Zagłębia z przystąpienia do „Silesii” (ześlązaczenie i dyskryminacja) zostałyby raz na zawsze wyeliminowane. Wreszcie byłoby tu normalnie.

Ze współpracy z Krakowem miasta ZD mogą odnieść spore korzyści, odwrotnie niż ze współpracy z Katowicami, która przynosi głównie straty. Zyski byłyby zarówno natury gospodarczej jak i politycznej. Sam prestiż z przynależności do Małopolski jest również znacznie większy niż z przynależności do Śląska. Nie rezygnując z tego co za rzeką (bo nie o to chodzi aby się obrażać i odgradzać murem), region dąbrowski dostałby wsparcie rozmaitych instytucji woj. małopolskiego. Czyż nie lepiej mieć u siebie filie Uniwersytetu Jagiellońskiego i UŚ-u niż być skazanym wyłącznie na ten drugi? A to tylko jeden z przykładów…Niestety decydenci z zagłębiowskiej strony Brynicy wolą tych faktów nie dostrzegać, a ci bardziej „patriotyczni” uważają, że lepiej w nieskończoność wykłócać się ze Ślązakami o każdy ochłap i tkwić w tym chorym związku na wieki niż podjąć decyzję o rozstaniu. Na chwilę obecną całkowicie rezygnujemy z dobrodziejstw bycia Małopolską, godząc się na rolę Ślązaków II kategorii. Dla jakiej idei samorządowcy z ZD tak postępują? Przypomina to syndrom żony alkoholika, która choć bita i ośmieszana to jednak nie odejdzie „bo nie wypada”. Mamy więc nadal przekreślać własną historię, wyrzekać się ambicji gospodarczych i potulnie tolerować śląskie szowinizmy, a wszystko po to by Katowicom żyło się lepiej. Zagłębiu Dąbrowskiemu NIE gratulujemy polityków.
_______

Jak to się robi w normalnych miastach w których radni nie boją się prowadzić
otwartych dyskusji i walczyć o swoje, pod linkiem: Mielec chce do Małopolski

Kto zyska kto straci

Duże miasta zbudowane są zawsze według podobnego schematu – jest Centrum i są obrzeża zwane niekiedy przedmieściami. Centrum przyciąga wszelkie inwestycje, jest miejscem reprezentacyjnym i siedzibą władz, a przedmieścia poprawiają statystyki w liczbie mieszkańców, dostarczają potrzebnych terenów i płacą składki do wspólnego budżetu. Jaka jest rola przedmieść widać na przykładach tych niegdyś samodzielnych miast, które zostały włączone do większego organizmu: w Dąbrowie Górniczej – Strzemieszyce i Ząbkowice, w Sosnowcu – Niwka i Klimontów, w Katowicach – Szopienice i Dąbrówka. W dzielnicach tych czas zatrzymał się w miejscu i niewiele tam zmian na lepsze przez ostatnie dziesięciolecia. Po utworzeniu Silesii będzie jedno Centrum czyli dzisiejsze Katowice i cała reszta, która uzyska status peryferii z wszelkimi tego konsekwencjami.

„Duży może więcej”

To jedno z haseł którym pomysłodawcy Silesii karmią opinię publiczną. Przykład dwóch największych polskich miast pokazuje, że nie do końca się ono potwierdza. Jaka jest Łódź każdy zapewne wie, nawet mieszkańcy związani emocjonalnie z tym miastem mówią, że jest ono niezbyt atrakcyjne. W Łodzi nie ma za wielu turystów, nie ma pięknych budowli i reprezentacyjnych placów. Miasto to przypomina śląskie miasta, a więc wielkość (750 tys.) nie przełożyła się tu na bogactwo i ogólny korzystny wizerunek. Przykład Warszawy wbrew pozorom również nie jest jednoznacznie zachęcający. Nawet w samym Śródmieściu trafiają się bardzo zaniedbane skwery, a jest to ta część miasta która zdecydowanie wyróżnia się zamożnością. Są też dzielnice, zwłaszcza te zabytkowe, które pilnie potrzebują nakładów na remonty. Warszawa jest w o tyle dobrej sytuacji, że korzysta z dobrodziejstw bycia stolicą państwa, co wybitnie pobudza rozwój gospodarczy, kulturalny i wszelakie inwestycje. Gdyby nie to, zapewne wiele z jej obecnej metropolitalności szybko by zniknęło, a prawdopodobnie nigdy tam nawet nie zaistniało. Wa-wa do tej pory nie dorobiła się wyrazistego, reprezentacyjnego Centrum (czego jej oczywiście życzymy), co pokazuje, że wielkie miasta też nie cierpią na nadmiar pieniędzy i mają sporo potrzeb, na których realizację po prostu nie ma środków. Jeśli w bogatej Warszawie nie ma pod dostatkiem na wszystko pieniędzy, to tym bardziej nie będzie ich w mającym ogromne zapóźnienia GOP-ie. A na pewno środki te nie pojawią się li tylko dzięki nowemu zorganizowanie granic administracyjnych (choć poprzez ten fakt pojawi się nowy, wspólny, większy budżet – pytanie kto i jak będzie nim dzielił). Oczywiście „duże Katowice” na pewno będą „mogły więcej”, ale nie oznacza to, że skorzystają też peryferia.

Przykład Warszawy i Łodzi został przywołany po to aby ostudzić entuzjazm niektórych otumanionych przez media samorządowców. Czeladź wręcz domaga się włączenia do przyszłej metropolii argumentując to wielkimi zyskami, które czekają na to miasto po przystąpieniu do „Silesii” i marazmem jaki je spotka jeśli znajdzie się poza nią. Skąd mają płynąć te ogromne pieniądze dla każdego zakątka 1,9 mln. aglomeracji tego nie wie nikt. Czyżby samorządowcy w Czeladzi nie umieli samodzielnie myśleć i liczyć ? Katowice nic nie dadzą ich miastu, bo same mają wielkie zapóźnienia. Katowice nie mają żeby dać nawet swoim obecnym dzielnicom (Szopienice, Załęże, Murcki…). Przykład tego jak dzielone są środki w województwie śląskim (m.in. dotacje z UE) powinien stanowić dodatkowe ostrzeżenie dla entuzjastów Nowych Katowic.

Na co liczą Katowice

Miasto to niezmiennie od lat pozostaje stolicą województwa korzystając z profitów które się z tym wiążą, a mimo to jest zaniedbane i daleko mu do prawdziwie wielkomiejskich metropolii. Desperacką próbą wyrwania Katowic z marazmu i pobudzenia jego rozwoju ma więc być utworzenie „Silesii”. To czego Katowice nie zdołały osiągnąć w sposób naturalny ze względu na ich słaby potencjał (a do czego zawsze aspirowały) – to uzyskają w drodze politycznych decyzji o zjednoczeniu. Staną się oficjalnie już mianowanym Śródmieściem, zaś cała reszta miast aglomeracji sprowadzona zostanie do roli dzielnic satelickich. Wszelakie inwestycje o które Katowice zawsze były bardzo zazdrosne mają więc z założenia w jeszcze większym stopniu płynąć do tego miasta – przyczyniając się do jego rozkwitu, a przedmieścia mają się cieszyć, że okolice Spodka są coraz bogatsze.

„Silesia” a region – nie będzie żadnych korzyści?

Na pewno powołanie Silesii pomoże Katowicom – one nie mają nic do stracenia, a mogą wyłącznie na tym zyskać. Staną się de facto dwumilionowy miastem i jednocześnie pozbędą się konkurencji ze strony sąsiednich, obecnie niewiele mniejszych ośrodków. Natomiast wszyscy inni albo stracą albo nie odczują żadnych zmian. Z perspektywy niezbyt dużych śląskich miast np. 70-tys. Mysłowic, straty z przystąpienia do Silesii mogą być niewielkie, gdyż tam i tak niewiele się dzieje (ale zależy to w dużej mierze od sprawności danego samorządu, a utworzenie Silesii trwale pozbawi te miasta szans na rozwinięcie skrzydeł). Generalnie im większe i bardziej aktywne miasto tym większe koszty w postaci stłumienia inicjatyw i odpływu rozmaitych dóbr do Centrum. Z miast śląskich najbardziej stracą więc Gliwice, z miast zagłębiowskich – Sosnowiec.

Z perspektywy aglomeracji jako regionu takie zjednoczenie może jednak przynieść pewne korzyści, szczególnie w dłuższej perspektywie. Centrum zostanie wzmocnione, ludzie po pewnym czasie zaczną utożsamiać się z Katowicami jako ze swoim „Śródmieściem”, będą dumni że mieszkają w 1,9 mln. mieście i będą się cieszyć z nazwy „Silesia” (na pewnym forum ludzie wyrażali entuzjazm dla Silesii „bo nazwa jest fajna”). Jest to więc jakieś lekarstwo na kompleksy nie tylko dla politycznych „elit”, ale też dla zwykłych mieszkańców tego regionu. Decyzja o połączeniu jest mniej gospodarcza (w odniesieniu do całego GOP-u) jak próbuje się ją uzasadniać, a bardziej polityczna i wynikająca z chęci wzmocnienia stolicy regionu. Jeśli zostanie podjęta to na szybką poprawę, a tym bardziej cuda nie powinno się jednak liczyć (przecież jakościowo i ilościowo pozostanie bez zmian, zostanie to tylko inaczej ułożone – scentralizowane).

Metropolia to jedynie początek

Na początku ma to być tylko metropolia, ale politycy i dziennikarze mówią wprost – chcemy budować jedno miasto. Metropolia będzie więc wstępem który oswoi ludzi z nazwą i przełamie ewentualne protesty. Szczególnie te po sosnowieckiej stronie Brynicy. Będzie jak z województwem „śląskim” – początkowo ludzie w Sosnowcu byli zniesmaczeni, że robi się z nich Hanysów, ale po pewnym czasie pogodzili się z losem i przyzwyczaili do nowej nazwy. Metropolia spełni też inną rolę, budowanie bowiem miasta na zasadach które zazwyczaj obowiązują, nie powiodłoby się tutaj. Nawet mieszkańcy Chorzowa czy Mysłowic, jakby zorganizować im referenda z pytaniem: „czy chcesz włączenia swojego miasta do Katowic”, odpowiedzieliby zapewne negatywnie. Silesia pozornie jest jednak czymś innym niż Katowice złożone z kilkunastu nowych dzielnic, nie wzbudzi więc takiego oporu.

Samorządowcy są „za”

Samorządowcy z poszczególnych miast są za powstaniem Silesii ponieważ nic na tym nie stracą, wszelkie posady w przypadku powołania jednego organizmu miejskiego zostaną zachowane, a nawet ich przybędzie. W Warszawie funkcjonują rady dzielnic (wybierane w wyborach bezpośrednich) np. Rada Dzielnicy Mokotów, które z kolei wybierają swoje własne zarządy. Analogicznie będzie w przyszłej Silesii (mieście). Na obecnych urzędach miejskich pojawią się więc tylko nowe tabliczki, miejsca pracy zostaną zachowane, a nawet ich ilość znacząco wzrośnie. Jak spojrzeć na kuriozalny ustrój Warszawy to widać wyraźnie, że administracja jest tam wyjątkowo rozbudowana. W przyszłym mieście „Śląsk” będzie identycznie więc samorządowcy na pewno polubią to nowe miasto (a wcześniej Metropolię w której też będzie sporo nowych stołków do obsadzenia).

Czy oznacza to, że wszyscy oni są wyłącznie nastawieni na osobiste zyski ze swej działalności i nie ma wśród nich żadnych lokalnych patriotów, myślących kategoriami korzyści dla swoich obecnych miast? Zapewne są i tacy, ale oni również ulegają wpływom mediów (przecież ma być tak pięknie). Na Górnym Śląsku jest też silnie rozwinięta identyfikacja z całym regionem, a nie tylko z poszczególnymi miastami, co także przekłada się na poparcie dla „Silesii”. Dystans między takimi ośrodkami jak Wrocław, Gdańsk i Kraków a Katowicami jest coraz bardziej widoczny, a jako że innych pomysłów na region nie ma więc politycy uczepili się Metropolii jako ostatniej deski ratunku dla Śląska. Samorządowcy liczą też naiwnie, że 300-tysięczne Katowice nie zdołają zdominować całej aglomeracji i będzie to „miasto Śląsk” w którym wszyscy będą sprawiedliwie traktowani.

Powiat będziński i powiat olkuski w czasach Królestwa Polskiego czyli historczne Zagłębie Dąbrowskie

Kalendarium powiatu będzińskiego

1867 – W Królestwie Polskim dokonała się reforma administracyjna w wyniku której utworzono 10 guberni i 84 powiaty – wśród nich powiat będziński, który został wydzielony z części powiatu olkuskiego. Nowo utworzony powiat był częścią guberni piotrkowskiej, a jego obszar wynosił 1366,5 km².
1885 – Przyłączenie do powiatu będzińskiego Zawiercia Małego, po korekcie obszar powiatu wzrósł do 1390 km², a jego liczba ludności wynosiła ok. 80 tysięcy.
1916 – Nadanie praw miejskich Dąbrowie Górniczej i utworzenie powiatu dąbrowskiego (oprócz Dąbrowy w jego skład weszły gminy: Choroń, Gołonóg, Kromołów, Łosień, Niegowa, Strzemieszyce).
1919 – Utworzenie powiatu będzińsko-dąbrowskiego. Powiat ten wszedł w skład województwa kieleckiego (2 sierpnia 1919r. a więc tuż po odzyskaniu przez Polskę niepodległości, utworzono na terenie byłego Królestwa Polskiego pięć województw, w tym kieleckie, składające się z 16 powiatów).
1923 – Powrót do pierwotnej nazwy czyli powiat będzińsko-dąbrowski zmienia nazwę na „będziński”. Jego powierzchnia wynosiła wówczas ok. 1426 km2, a liczba mieszkańców dochodziła do niemal 400 tysięcy.

Powiat będziński i okoliczne ziemie w 1935 roku.

1927 – Utworzenie powiatu zawierciańskiego, który objął swym zasięgiem większą część terytorium powiatu będzińskiego (vide mapa).
1934 – Utworzenie powiatu grodzkiego w Sosnowcu.
1945 – Powiat będziński zostaje włączony do nowo utworzonego województwa śląsko-dąbrowskiego.
1948 – Utworzenie powiatu grodzkiego w Będzinie, miasto nadal pozostaje też stolicą powiatu ziemskiego.
1949 – Utworzenie powiatu grodzkiego w Dąbrowie.
1951 – Czeladź uzyskuje status powiatu grodzkiego.
1953 – Niwka zostaje włączona do Sosnowca, a Trzebyczka staje się częścią powiatu zawierciańskiego.
1973 – Włączenie Ożarowic do powiatu tarnogórskiego.
1975 – Wprowadzenie w Polsce reformy administracyjnej w wyniku której utworzono 49 województw, jednocześnie likwidując wszystkie powiaty. Namiastką powiatów stały się Urzędy Rejonowe, których zasięg działania zwykle pokrywał się z granicami dawnych powiatów.
1999 – kolejna reforma administracyjna – utworzono 17 województw, a Będzin na powrót stał się stolicą powiatu (w jego skład weszły również: Czeladź, Wojkowice, Siewierz, Psary, Mierzęcice i Bobrowniki). Nowo utworzone województwo dostało nazwę „śląskie”.
2002 – Do powiatu będzińskiego włączono Sławków.
2007 – 140-lecie POWIATU BĘDZIŃSKIEGO.

Poniżej mapy Zagłębia Dąbrowskiego pokazujące jak zmieniały się granice państw, regionów, powiatów i gmin na przestrzeni dziejów, a także jak wyglądają one w czasach dzisiejszych.

Historyczne:
Powiat olkuski – rok 1855
Powiat lelowski – rok 1500
Gminy, powiaty, województwa – rok 1937

Internetowe:
Czeladź
Sosnowiec
Powiat olkuski

Współczesne:
Plan Dąbrowy Górniczej
Gmina Klucze
Powiat częstochowski
____________
Więcej map historycznych w wysokiej rozdzielczości na stronie http://mapyregion.blogspot.com/

Na podstawie powyższych danych wyraźnie widać, że województwo śląskie zdecydowanie wyróżnia się pod względem spadku liczby mieszkańców. W całej Polsce w ciągu minionych dwóch lat ubyło 164 tys. osób, z czego w woj. śląskim aż 61.000. W samym okręgu katowickim ubyło przez ten czas 19 tys. mieszkańców czyli w ciągu dwunastu lat “zniknie Chorzów”. Jeszcze gorzej wygląda sytuacja w okręgu gliwickim – ubyło tam ponad 20 tys. osób, mimo że jest to okręg mniejszy ludnościowo od katowickiego. W woj. śląskim najlepiej radzi sobie okręg bielski, który jako jedyny jest na plusie, choć samo miasto też ma lekki spadek liczby mieszkańców.

Generalnie można powiedzieć, że wyludniają się nieatrakcyjne duże miasta (szczególnie GOP-u) zaś na obszarach wiejskich i w miastach które są uznawane za przyjemne „do życia” liczba mieszkańców nie zmienia się.

Jeszcze ważna uwaga – faktyczna liczba mieszkańców w dużych miastach jest zwykle wyższa od tej zaprezentowanej gdyż dane PKW obejmują tylko osoby zameldowane na pobyt stały.

Opcja śląska – są to zwolennicy „śląskiego Sosnowca”. Popierają oni utworzenie Aglomeracji Śląskiej i całkowitą likwidację odrębności Zagłębia Dąbrowskiego. Praktycznie cała obecna klasa polityczna regionu należy do tej grupy i niech nikt nie ma złudzeń, że jest inaczej („po owocach ich poznacie”). Wśród osób tych trafiają się tacy, którzy są szczególnie niechętnie nastawieni do Zagłębia i wyjątkowo aktywnie popierają jego silesianizację. Zasada ich działania jest dość prosta: ośmieszać, utrącać i zniechęcać do wszystko co związane z „zagłębiowską lokalnością”, a jednocześnie wspierać i idealizować województwo śląskie i „Silesię”. Zwykle pojawia się w takich przypadkach podejrzenie, że ludzie ci mają jakieś śląskie korzenie lub koligacje rodzinne – często bywa i tak, ale nie jest to regułą. Dla wszystkich tych osób Zagłębie Dąbrowskie to już tylko historyczna ciekawostka lub co najwyżej subregion w ramach Śląska. Katowickie media sprzyjają takim poglądom.

Opcja zagłębiowska – grupę tą można by nazwać również „katowiczanami” ponieważ akceptują oni wspólne województwo z Katowicami, nie godzą się jedynie aby Zagłębie nazywane było „Śląskiem” i aby samorząd województwa faworyzował jego górnośląską część. „Katowiczanie” nie chcą aglomeracji Silesia – choć gdyby nazwa była bardziej przyjazna to wielu z nich zaakceptowałoby ten nowy twór. Nie podoba im się też, że województwo nazywa się „śląskie” (woleliby pozostać przy dawnej nazwie „katowickie”). Generalnie nie akceptują oni górnośląskiego nazewnictwa i chcieliby aby Zagłębie wchodziło w skład tego województwa, ale jako pełnoprawny podmiot z poszanowaniem jego kulturowej odrębności i interesów gospodarczych. Za komuny było takie hasło: „socjalizm – TAK , wypaczeń – NIE”, oddaje ono ducha jaki przyświeca „opcji zagłębiowskiej”. Ludzie ci mają dobre intencje, uważają się za lokalnych patriotów, ale nie mają żadnej wizji i kierunku działania poza kontestowaniem obecnej rzeczywistości. Wieczne narzekania i nikłe nadzieje na poprawę – dlatego duża część z tych osób po pewnym czasie zniechęca się do lokalnej polityki uznając, że sytuacja jest bez wyjścia, a Zagłębie jest „skazane na Śląsk”.

Opcja małopolska – główny postulat to przyłączenie ZD do województwa małopolskiego. Zwolennicy powrotu Zagłębia Dąbrowskiego do Małopolski nie są zainteresowani pertraktacjami w ramach obecnego województwa, gdyż nie wierzą zbytnio w efekty takich rozmów. Istotny jest też fakt, że osoby te zupełnie nie identyfikują się z regionem katowickim natomiast z małopolskim jak najbardziej. Tym między innymi różnią się od „opcji zagłębiowskiej”, których identyfikacja z Małopolską jest zwykle bardzo płytka lub żadna. Pomysł przyłączenia Zagłębia Dąbrowskiego do woj. małopolskiego jest programem pozytywnym. Wynika on z chęci uporządkowania sytuacji i zapewnienia ZD właściwego miejsca, a nie li tylko z jakiegoś poczucia krzywdy. Nawet jakby współpraca z Katowicami układała się poprawnie to i tak postulat zmiany województwa byłby aktualny.

Politycy po obydwu stronach Brynicy są zgodni: Silesię budować trzeba, województwo śląskie ma być jak największe, a miejsce Sosnowca jest na Górnym Śląsku..

W regionie dąbrowskim jest też oczywiście całkiem sporo osób, które polityką lokalną zupełnie się nie interesują. Jeśli są to imigranci, którzy tak licznie przybyli tu do pracy w przemyśle lub nawet ich dzieci, to jest bardzo duża szansa, że uważają oni Zagłębie Dąbrowskie za (historyczną) część Śląska. Od lat słyszą o tym w mediach i od lat mówią im to politycy. Nazwa województwa nie pozostawia zresztą wątpliwości… Po obydwu stronach Brynicy są osoby dla których podział na Śląsk i Zagłębie Dąbrowskie to już tylko przeszłość. Ludzie ci uważają, że należy ukrywać różnice regionalne, bo „po co nam te konflikty”. Twierdzenie tyleż naiwne co ryzykowne gdyż nie na ukrywaniu różnic polega prawdziwe rozwiązywanie konfliktów. Jeśli popatrzeć na nazewnictwo jakie w tym województwie obowiązuje (wszystko śląskie) to widać zresztą wyraźnie, że hasło zapomnijmy o przeszłości, budujmy wspólną przyszłość, przynajmniej w połowie jest adresowane tylko do jednej strony – do mieszkańców Zagłębia Dąbrowskiego. To oni mają się wyrzec własnej historii. Nigdy na przestrzeni dziejów nic dobrego z takiego „zasypywania podziałów” nie wychodziło. To tylko wzmacnia konflikty i doprowadza do coraz silniejszych napięć. Przykłady państw wielonarodowych, których już nie ma i przykłady tego co się dzieje w wielu regionach obecnej UE, powinny dać entuzjastom Nowego Śląska do myślenia. Wskazują one wyraźnie, że homo silesianus jest skazany na wymarcie, dokładnie tak samo jak odszedł w niebyt inny, bardzo rozpowszechniony niegdyś gatunek – homo sovieticus.

Budowniczowie Nowego Śląska przypominają do złudzenia komunistycznych towarzyszy z minionej epoki – taki sam niereformowalny beton. Z taką samą też gorliwością, nie bacząc na głosy krytyki, starają się realizować swoją dziwną wizję regionu. Regionu w którym nie ma miejsca na różnorodność – tu wszystko musi być „śląskie” (w czasach PRL-u wielu było takich którzy uważali, że ZSRR nigdy się nie rozpadnie, Polska nigdy nie będzie w NATO, a komunizm będzie trwał wiecznie – ku przestrodze tym panom).

Proces wchłaniania trwa

Najpierw powstało województwo śląsko-dąbrowskie, później katowickie, aż po 60-ciu latach nazwa zmieniła się na „śląskie”. W planach jest utworzenie „Silesii” czyli początkowo aglomeracji skupiającej kilkanaście miast, która z czasem przekształci się w jeden organizm miejski. Następuje więc stopniowe, całkowite wchłanianie przez Śląsk miast Zagłębia Dąbrowskiego. Po trochu, małymi krokami aby nie wywołać oporu, jednak postęp jest stały i wyraźny.

Jest całkiem możliwe, że takie tabliczki pojawią się na UM w Sosnowcu już za ok. 15-20 lat. Katowice, Nowe Katowice albo Silesia – taką nazwę ma nosić nowe „górnośląskie” miasto

Są dwa sposoby na odwrócenie tych procesów – praca u podstaw czyli cierpliwe sypanie pisaku w trybiki systemu albo „pomarańczowa rewolucja” czyli szybkie wykolejenie go. Pierwszy sposób polega na uświadamianiu ludzi, akcentowaniu przynależności Zagłębia Dąbrowskiego do Małopolski, postulowaniu zmiany granic województw, albo choć zmiany nazwy obecnego. Ogólnie czym więcej takich działań tym lepiej, choć droga do sukcesu będzie tu raczej długa i niepewna (brak obiektywnych mediów i system polityczny niekorzystny dla nowych ugrupowań). Drugi sposób to sprawdzone w wielu demokratycznych krajach referenda niepodległościowe, protesty lub wręcz demonstracje. Jest to potężna i bardzo skuteczna broń – żadna władza się im nie oprze i oni się tego naprawdę boją. Chyba tak naprawdę już tylko tego. Optymizmem w całej tej sprawie napawa jedynie fakt, że województwo „śląskie” budowane jest na kłamstwie, a więc ma bardzo słabe fundamenty.

Więcej dla sprawy powinien też zrobić samorząd Małopolski, który jest zbyt delikatny i za słabo lobbuje (właściwie to wcale) na rzecz zjednoczenia małopolskich ziem. Oddali nawet Jaworzno choć jeszcze w latach 70-tych było to miasto woj. krakowskiego. Jedyna pozytywna wieść ostatnich czasów to przystąpienie Częstochowy do Stowarzyszenie Gmin i Powiatów Małopolski. Choć tak po prawdzie niewiele to zmieni, gdyż Będzin za czasów woj. katowickiego przez lata należał do Stowarzyszenia Gmin Małopolskich i nic to nie dało w sensie integracji. Sam Kraków też mógłby być w tych kwestiach bardziej aktywny. To jest hermetyczne miasto, które powinno w większym stopniu odgrywać rolę stolicy regionu, a nie tylko stolicy województwa (raz większego raz mniejszego).

Region bez historii to zbiegowisko

Zagłębie Dąbrowskie zostało całkowicie odcięte od własnej historii. Była ona niewygodna w epoce komunizmu (chodziło o jedność województwa) i jest ona bardzo niewygodna z tego samego powodu dziś. Każdy kto pozna historię ZD nie ma złudzeń, że region ten jest częścią Małopolski. Mówią o tym rozmaite fachowe opracowaniach, dziennikarze starannie jednak unikają tego słowa w odniesieniu do miast zagłębiowskich. Ludzie którzy mieszkają tu nawet 40 lat, nigdy nie słyszeli w TV czy radiu lokalnym aby ktoś nazwał S-ec miastem małopolskim! Dla nich to obco i dziwnie brzmi. Nawet w Jaworznie, które jest w tym województwie od ok. 30 lat, też prawie wszyscy uważają, że mieszkają „na Śląsku”. Stanisław Lem powiedział kiedyś, że społeczeństwo bez przeszłości to zbiegowisko. Na dzień dzisiejszy mamy w regionie dąbrowskim właśnie takie zbiegowisko i jeśli te sprawy nie zostaną odkurzone i przypomniane to nic się tu na lepsze nie zmieni.

Bez odwołania się do związków z Małopolską region o nazwie Zagłębie Dąbrowskie stanie się trwałą przystawką dla Śląska, przystawką, bowiem prawdziwym Śląskiem nie jest i nie będzie nigdy, a jego rola tutaj jest bardzo niewdzięczna.

Zagłębie Dąbrowskie to dziś przede wszystkim Sosnowiec, Dąbrowa Górn., Będzin, Czeladź i gminy pow. będzińskiego – obszar zamieszkały przez ok. 500.000 mieszkańców. Historycznie region dąbrowski obejmował dwa dawne wielkie powiaty – będziński i olkuski.

Pomimo historycznych związków, obecnie wielu mieszkańców ziemi olkuskiej i zawierciańskiej nie utożsamia się już z regionem dąbrowskim. Przyczyniła się do tego polityka i podział administracyjny w okresie PRL-u oraz fakt, że rdzenne Zagłębie Dąbrowskie kojarzone było z przemysłem węglowym, który na wspomnianych terenach nie występował. Podobne procesy zaszły na Górnym Śląsku z którym nie identyfikuje się już wielu mieszkańców Śląska Cieszyńskiego i Opolszczyzny.

Opierając się więc na faktach i odczuciach zwykłych ludzi, można powiedzieć, iż dzisiejsze Zagłębie Dąbrowskie to przede wszystkim Sosnowiec, Dąbrowa Górnicza oraz powiat będziński. Zielone tereny powiatu będzińskiego jak np. gmina Psary, były i są integralną częścią Zagłębia, także w odczuciu samych mieszkańców tych gmin, ale czym dalej od Dąbrowy i Będzina tym utożsamianie się z regionem słabsze. Widać wyraźnie, że bez formalnie istniejących stowarzyszeń, instytucji i struktur administracyjnych (samorządowych) więzi z odleglejszymi geograficznie miejscowościami stopniowo zanikają. Coraz słabsze jest też oddziaływanie ZD jako ośrodka przemysłowego względem gmin jurajskich, co też w sposób niejako naturalny pomniejsza jego strefę wpływów.

Nie bez winy są tu oczywiście samorządowcy z Sosnowca i Dąbrowy, którzy zamiast powołać Stowarzyszenie Miast i Gmin ZD, wybrali drogę integracji z GŚ poprzez tamtejsze stowarzyszenia. Swój wkład w zanikanie tożsamości i identyfikacji z regionem mają także dziennikarze. Ludzie lubią sukces i pozytywne skojarzenia, a ponieważ o Zagłębiu Dąbrowskim przez ostatnie dziesięciolecia katowickie media mówiły zwykle w dość nieprzychylnym tonie (lub wcale) więc są tego efekty w postaci spadku utożsamiania się z tym regionem, szczególnie w odleglejszych od Dąbrowy miejscowościach.

Jaworzno

Miasto to nie jest i nigdy nie było częścią Zagłębia Dąbrowskiego. Przyczyniły się do tego zabory (Jaworzno- austriacki, Sosnowiec- rosyjski) i choć struktura przemysłu była i jest tam podobna do przemysłu dąbrowskiego to jednak nie spowodowało to wykształcenia się jakiegoś większego poczucia regionalnych więzi. Zagłębie Dąbrowskie i Jaworzno łączy dziś głownie wspólny okręg wyborczy, granice diecezji sosnowieckiej, nieliczne organizacje gospodarcze oraz przedrozbiorowa historia.

W okresie istnienia woj. katowickiego w lokalnych śląskich mediach można było spotkać się z nazywaniem Zagłębiem również takich miast jak Chrzanów czy Libiąż. Najwidoczniej niektórzy dziennikarze miewali dylemat jakiego określenia używać względem tych przybyłych w 1975 roku z woj. krakowskiego miejscowości. Panował więc zwyczaj, że wszystko co nieśląskie w ówczesnym Katowickiem zwano niekiedy Zagłębiem (najczęściej były one jednak określane po prostu jako „Śląsk”). Słowo Małopolska w odniesieniu do małopolskich miast dawnego województwa katowickiego w TV Katowice i innych górnośląskich mediach nie pojawiało się nigdy.

Częstochowa – Kielce – Dąbrowa

Historycznie Częstochowa i Dąbrowa to ziemia krakowska, a Kielce – ziemia sandomierska. Przez stulecia były to odrębne jednostki administracyjne. W dwudziestoleciu międzywojennym po odzyskaniu przez Polskę niepodległości, Dąbrowa, Częstochowa, a także Olkusz znalazły się jednak w woj. kieleckim, a nie krakowskim. Stało się tak ponieważ pierwsze województwa tworzone były na obszarze byłego zaboru rosyjskiego, a także z powodu obowiązujących wówczas (utrwalonych) różnic w uregulowaniach prawnych na obszarach poszczególnych zaborów. W Częstochowie ze względu na jej położenie geograficznie rozważana jest opcja utworzenia w przyszłości wspólnego województwa z Kielcami (Staropolskie). Dla Zagłębia Dąbrowskiego przystąpienie do takiego regionu realnie nie miałoby większego sensu wszak historia i bliskość terytorialna wskazują jednoznacznie, że lepszą opcją jest woj. małopolskie w którym jest już powiat olkuski. Mimo wszystko w świadomości wielu osób zakodowało się, że Zagłębie ma jakieś silne związki z Kielcami, a te związki to raptem 20 lat wspólnego województwa w ponad 1000 letniej historii naszych ziem (oczywiście jeśli nie liczyć szerzej – Małopolski i epizodów z czasów rozbiorowych). Osobiście nie mam nic do Kielc i odnoszę się do tego miasta z sympatią, ale ZD w woj. kieleckim to byłby obecnie zupełnie nieracjonalny i nienaturalny wybór.

Zagłębie Dąbrowskie vs Górny Śląsk, nazwy i historia

Przez stulecia tereny wokół Będzina i Bytomia wyglądały identycznie – puszcze, nieliczne większe grody, niespokojne pogranicze i co by nie powiedzieć,  mimo wszystko raczej prowincja.

Czy zamek w Będzinie wybudowali „Zagłębiacy”? Czy współczesny Będzin przyznaje się do swej historii, tej bardziej odległej niż 150 lat wstecz…trudno o to będąc w województwie „śląskim”.

Górny Śląsk jako region wyodrębnił się dopiero w połowie XV wieku (pierwsze wzmianki), a jego stolicą było Opole. Współczesne Katowice są młodym miastem i podobnie jak Sosnowiec powstały „na węglu”. Jest charakterystyczne, że ludzie z Katowic bardzo ochoczo sięgają do dawnej historii, identyfikują się z Opolem, Wrocławiem i całym Śląskiem, natomiast ludzie z Dąbrowy, Sosnowca, Będzina, często zatracili już identyfikację z Krakowem i Małopolską. Tak jakby nie była to ich historia i ich dziedzictwo.

Termin Zagłębie Dąbrowskie po raz pierwszy pojawił się w połowie XIX wieku. Można spekulować co by było gdy ktoś wpadł na pomysł aby rozwijające się górniczo-przemysłowe osady i miasta wokół Bytomia nazwać Zagłębiem Bytomskim. Zapewne obydwa „Zagłębia” miałyby wtedy tak samo długą historię. Można też spekulować co by było gdyby zamiast nazwy Zagłębie Dąbrowskie upowszechnił się termin Zachodnia Małopolska i jak by to wpłynęło na dzisiejszą tożsamość regionalną mieszkańców ziemi będzińskiej.

To ludzie tworzą nazwy i jak widać są one bardzo istotne dla kształtowania regionalnej identyfikacji. Ślązacy dobrze o tym wiedzą i od lat specjalizują się w nazywaniu wszystkich instytucji wokół Katowic „śląskimi”. Wychodzenie z tymi nazwami poza historyczny Śląsk jest jednak nie do zaakceptowania.

Tożsamość małopolska

W regionie dąbrowskim tożsamość małopolska jest jak na razie dość płytka, choć z roku na rok widać w tej kwestii postęp. W czasach PRL-u ówczesne władze robiły wiele aby tę tożsamość Zagłębiu Dąbrowskiemu zabrać i polityka tamtego okresu przyniosła pewne efekty. Obecnie trwa proces odwrotny co było zresztą nieuniknione, bo ludzie z natury swej szukają informacji o przeszłości miejsca w którym żyją. Co ciekawe – do dziś media typu TV Katowice kontynuują komunistyczną tradycję nie określając nigdy Jaworzna czy miast Zagłębia Dąbrowskiego jako części Małopolski. Czynią tak zapewne z obawy, że wzrost identyfikacji tych miast z Małopolską doprowadzi do rozbicia obecnego województwa.

W Małopolsce jak i na Mazowszu, które od zawsze wchodziły w skład Polski i trudno sobie wręcz wyobrazić nasz kraj bez tych dzielnic, stopień utożsamiania się z własnym regionem jest ogólnie o wiele słabszy niż w regionach takich jak Śląsk. Ludzie czują się tu przede wszystkim Polakami, później mieszkańcami danych miast (lub subregionów), a dopiero od niedawna odradza się tożsamość regionalna w rozumieniu historycznych dzielnic. Przyczynia się do tego obecny podział administracyjny i nazwy województw, które wbrew pozorom są bardzo ważne dla tego procesu.

Postrzeganie w Polsce

Zagłębie Dąbrowskie jest na dziś regionem zapomnianym. Nazwa ta zupełnie zniknęła już z ogólnopolskich mediów i używana jest niemal wyłącznie lokalnie. Dla większości Polaków takie miasta jak Będzin, Dąbrowa, Sosnowiec…to po prostu Śląsk. Często się zdarza, iż ktoś przyjezdny dziwi się, że nie słychać tu gwary śląskiej. Tendencje jakie występują obecnie w województwie “śląskim” (również wśród samorządowców miast Zagłębia) polegające na zacieraniu i ukrywaniu różnic między tym regionem a GŚ, raczej wskazują, że w najbliższych latach (o ile w ogóle kiedyś) postrzeganie Zagłębia Dąbrowskiego przez mieszkańców Polski nie zmieni się.

Więcej zdjęć z tej serii tutaj

Obecnie w Polsce trwa wręcz moda na kulturę żydowską, powstają rozmaite stowarzyszenia zajmujące się tą tematyką, często są one zakładane przez osoby pochodzenia polskiego…Wszystko to jest jednak tylko namiastką dawnych czasów w których Żydzi mieli swoje dzielnice ze specyficznym klimatem i obrzędami, synagogi, szkoły, własne partie polityczne, prasę, liczne instytucje kulturalne, sportowe, stowarzyszenia kupieckie etc.. Na dziś są to więc już tylko wspomnienia, ale na pewno warte zachowania, gdyż stanowi to istotny fragment historii regionu.

Z innych mniejszości etnicznych, które występowały na terenie Zagłębia wymienić można chociażby Francuzów, jednak w porównaniu z Polakami i Żydami stanowili oni tylko niewielki ułamek mieszkańców zagłębiowskich miast. Nie mam żadnych danych na temat ilości Romów mieszkających w Zagłębiu, nie była to bardzo liczna grupa, ale też na pewno istniała. Na początku XX wieku na terenie Sosnowca katolicy stanowili 66 proc. mieszkańców, wyznawcy judaizmu 18 proc., ewangelicy 11,5 proc., prawosławni 2,2 proc., mariawici 1,3 proc..

Na zdjęciu Żydówki odbywające służbę w izraelskiej armii , być może któraś z nich ma przodków wywodzących się z Zagłębia Dąbrowskiego.

*******

Kres wielokulturowości regionu

W Sosnowcu w 1939 roku liczba ludności żydowskiej wynosiła 28.000, co stanowiło 22% ogółu mieszkańców. W Dąbrowie w 1921 r. Żydzi stanowili 11% populacji miasta. W Będzinie w 1897 roku mieszkało 10,839 Żydów (45.6% populacji), a w 1921 r. było ich już 17,298 (62.1%). Żydzi byli również liczącą się grupą w Czeladzi, Sławkowie, Zawierciu… Wystarczyło jednak zaledwie kilka lat niemieckiej okupacji, aby prawie całkowicie zniknęli z regionu jak i z innych części Polski.

We wrześniu 1939 roku oddziały niemieckie wkroczyły do Zagłębia Dąbrowskiego. Rozpoczęły się represje, które w szczególnym stopniu dotknęły ludność pochodzenia żydowskiego. Zaledwie kilka dni po wejściu do Zagłębia, Niemcy dokonali pierwszej większej zbrodni. W nocy z 8 na 9 września w Będzinie, Żandarmeria Niemiecka zamknęła w synagodze i okolicznych domach kilkaset osób wyznania mojżeszowego, a następnie wszystkie te miejsca zostały spalone wraz ze znajdującymi się wewnątrz ludźmi (tak działali Niemcy w latach 40-tych ubiegłego wieku w imię swoich faszystowskich idei). Na mocy dekretu Adolfa Hitlera z października 1939 roku, Zagłębie zostało formalnie włączone do III Rzeszy (rejencja katowicka). Administracja miast zagłębiowskich została obsadzona przez Niemców i Ślązaków- volksdeutschów, represje coraz bardziej nasilały się.

Żydzi przez cały okres okupacji traktowani byli w sposób uwłaczający wszelkim normom. Na mocy niemieckich rozkazów ich sklepy nosiły specjalne oznaczenia,w fabrykach występowała segregacja pracowników, konfiskowano majątki, każdy Żyd musiał nosić opaskę z gwiazdą Dawida i napisem „Jude”, równolegle trwał rabunek, uliczne łapanki i transporty Żydów do Auschwitz. W 1943 r. powstały getta które były ostatnim „przystankiem” przed ostateczną zagładą. Represje w okresie wojennym bardzo boleśnie dotknęły oczywiście także Polaków (m.in. wywózki do obozów, przymusowe roboty w Rzeszy, niszczenie i kradzież mienia, w tym dziedzictwa kultury) choć mimo wszystko nie na taką skalę jak w przypadku ludności pochodzenia żydowskiego, którą ówczesne nazistowskie Niemcy programowo i w pierwszej kolejności chciały całkowicie eksterminować.

Za wszystkimi represjami dotykającymi Zagłębian w okresie okupacji (zarówno tych pochodzenia polskiego, żydowskiego czy jeszcze innego) kryły się osobiste, ludzkie dramaty…Mieszkańcy Zagłębia Dąbrowskiego pochodzenia polskiego, którzy wówczas ucierpieli to była elita tamtych czasów, ludzie wykształceni, o nastawieniu patriotycznym, działacze organizacji bojowych. Po wojnie brakowało w Zagłębiu Dąbrowskim (zresztą w innych częściach kraju również) właśnie tych patriotycznych elit o wysokiej moralności i nieugiętym charakterze. Brakowało też zagłębiowskich Żydów, z ich tętniącymi własnym rytmem dzielnicami…

_____________
Żydzi w Zagłębiu – Sosnowiec, Dąbrowa, Będzin, Czeladź, Sławków
We Remember Jewish Zaglembie
Polishjews